Co to jest pszenica?

Pszenica jest rośliną zbożową z rodziny wiechlinowatych, czyli traw, uprawianą głównie dla ziarna. Jej ziarniak służy do produkcji mąki, kasz, płatków, makaronów, pasz oraz surowców przemysłowych. Gdy ktoś pyta, co to jest pszenica, odpowiadam prosto – to jedno z podstawowych zbóż konsumpcyjnych, które łączy wysoką wartość młynarską z szerokim wykorzystaniem w żywności.

Od strony biologicznej pszenica zwyczajna ma bardzo złożony genom. Botanicy opisują ją jako allooheksaploid, co oznacza roślinę z sześcioma zestawami chromosomów pochodzącymi od różnych przodków. Ma 42 chromosomy i układ genomów AABBDD. Dla czytelnika bez zaplecza genetycznego ważny jest prosty wniosek – taka budowa pomaga wyjaśnić dużą zmienność odmian, ich różną jakość ziarna i podatność na choroby.

Do jakiej grupy roślin należy pszenica?

Pszenica należy do roślin jednoliściennych, rodziny wiechlinowatych i rodzaju Triticum. W klasyfikacji rolniczej zalicza się ją do zbóż podstawowych, obok żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta i kukurydzy. W rozmowie z rolnikiem używam zwykle określenia zboże kłosowe, ponieważ pszenica tworzy kłos, a nie wiechę jak owies.

W polu ta klasyfikacja nie jest teorią oderwaną od praktyki. Rośliny wiechlinowate reagują podobnie na niektóre herbicydy, choroby podstawy źdźbła i niedobory składników pokarmowych, natomiast każdy gatunek ma własne wymagania. Pszenica zwykle potrzebuje żyźniejszego stanowiska niż żyto i lepiej odpłaca za uregulowane pH gleby.

Skąd pochodzi pszenica?

Pszenica pochodzi z rejonu Żyznego Półksiężyca i obszarów sąsiadujących z południowo-zachodnim pasem kaspijskim. Ludzie zaczęli udomawiać jej starsze formy około 12 000–8 500 lat temu, a pszenica chlebowa pojawiła się później, około 8,5–9 tysięcy lat temu, po naturalnym skrzyżowaniu roślin tetraploidalnych z dzikim gatunkiem Aegilops tauschii.

Jakie są podstawowe rodzaje pszenicy?

Podstawowe rodzaje pszenicy różnią się gatunkiem, przeznaczeniem, terminem siewu i jakością ziarna. W praktyce spotkasz pszenicę zwyczajną, twardą, orkiszową, płaskurkę i samopszę, a w gospodarstwach rolnych dodatkowo podział na formę ozimą i jarą.

Na świecie pszenica chlebowa zajmuje około 95% areału pszenicy, a pszenica durum około 5%.

Jak ocenić jakość pszenicy

Parametry jakościowe pszenicy:

• Wilgotność ziarna – decyduje o bezpieczeństwie magazynowania i kosztach dosuszania.
• Zawartość białka – wpływa na wartość technologiczną mąki i kierunek wykorzystania ziarna.
• Ilość i jakość glutenu – określa zachowanie ciasta podczas wyrabiania i fermentacji.
• Liczba opadania – informuje o aktywności enzymów rozkładających skrobię, zwykle rośnie problem po porastaniu ziarna.
• Gęstość ziarna w stanie zsypnym – pokazuje wyrównanie i dorodność partii.
• Zanieczyszczenia – obniżają wartość handlową i utrudniają magazynowanie.

Dobra partia pszenicy powinna łączyć właściwy kierunek użytkowania z parametrami potwierdzonymi badaniem laboratoryjnym. Sam wygląd ziarna nie wystarczy.