Zastanawiasz się, czy pszenica durum jest modyfikowana genetycznie? Wiele osób sprawdza etykiety i zadaje sobie to pytanie, bo żywność modyfikowana genetycznie budzi emocje. Pszenica durum nie jest uprawiana komercyjnie jako GMO na świecie, z wyjątkiem niewielkich areałów odmiany HB4 w Argentynie. Tam areał odmiany HB4 wynosił 0,8% pszenicy w Argentynie w 2022 r., spadł do 43 660 ha w 2023, a potem wzrósł do 48 380 ha w 2024. To ważne rozróżnienie, gdy mówimy o faktach i mitach o pszenicy durum. Powyższe wskazówki zebrał dla Ciebie zespół LepszePlony.

Czym różni się mutageneza radiacyjna od inżynierii genetycznej w kontekście pszenicy durum?

Mutageneza radiacyjna i chemiczna to tradycyjne metody hodowlane, które polegają na losowym wywoływaniu zmian w materiale genetycznym rośliny, a nie na precyzyjnym wprowadzaniu obcych genów, dlatego nie są klasyfikowane jako inżynieria genetyczna. Powstało w ten sposób około 200 odmian pszenicy durum, które nie są uważane za GMO. Stanowi to wyjaśnienie różnicy między mutagenezą radiacyjną/chemiczną a modyfikacją genetyczną (GMO) w kontekście odmian durum.

Pszenica durum powstała tysiące lat temu w wyniku naturalnych procesów krzyżowania i mutacji dawnych traw, takich jak płaskurka. Współczesne odmiany pszenicy durum uzyskano głównie poprzez wieloletnią, tradycyjną selekcję i krzyżowanie w celu poprawy odporności oraz parametrów wypiekowych i makaronowych. Proces przypomina przyspieszoną ewolucję. Komercyjne uprawy GMO w durum praktycznie nie istnieją poza Argentyną. Nowoczesne odmiany mają więcej glutenu niż te starożytne, lecz struktura białek jest inna. Pytanie o to, czy pszenica durum i zawarty w niej gluten są szkodliwe dla zdrowia, jest złożone – choć gluten jest obecny, to jego struktura w durum może być inaczej tolerowana przez niektóre osoby, ale nie jest to rozwiązanie dla osób z celiakią.

• Mutageneza działa losowo i nie wymaga laboratorium
• Inżynieria genetyczna pozwala na precyzyjne zmiany jednego genu
• WHO i EFSA uznają zatwierdzone GMO za bezpieczne

Czy mutageneza radiacyjna pszenicy durum to GMO?

Mutageneza radiacyjna ani chemiczna nie jest uważana za inżynierię genetyczną (GMO). Metody te polegają na losowym wywoływaniu zmian w materiale genetycznym rośliny za pomocą promieniowania lub substancji chemicznych. Celem jest uzyskanie nowych cech, takich jak większa odporność na choroby czy lepsze plonowanie. Nie są to jednak precyzyjne modyfikacje polegające na wprowadzaniu obcych genów, dlatego odmiany powstałe w ten sposób nie są klasyfikowane jako GMO według międzynarodowych przepisów.

Proces ten można porównać do przyspieszonej ewolucji, gdzie naturalne mechanizmy mutacji są stymulowane w kontrolowanych warunkach. Powstałe w ten sposób setki odmian pszenicy durum nie podlegają rygorystycznym przepisom dotyczącym GMO. Jest to istotne rozróżnienie, ponieważ konsumenci często mylą te dwie technologie, przypisując cechy GMO metodom, które ich nie dotyczą.

Jakie są kluczowe różnice między pszenicą durum a zwykłą pszenicą?

Pszenica durum to tetraploid posiadający 28 chromosomów, podczas gdy zwykła pszenica jest heksaploidem z 42 chromosomami; ta fundamentalna różnica genetyczna wpływa na twardość ziarna i zawartość białka, które w durum wynosi 12–15%, a w zwykłej pszenicy 10–12%. Gluten w durum jest bardziej rozciągliwy i mniej elastyczny, co czyni go idealnym do produkcji makaronu. Są to kluczowe różnice biologiczne i genetyczne: pszenica durum jako tetraploid (28 chromosomów) vs pszenica zwykła jako heksaploid (42 chromosomy).

Niektóre osoby lepiej tolerują durum właśnie przez inny profil białek. Nadal zawiera gluten, więc przy celiakii odpada.

Dlaczego uprawa pszenicy modyfikowanej genetycznie jest w Polsce praktycznie niemożliwa?

Uprawa pszenicy modyfikowanej genetycznie jest w Polsce prawnie zakazana na mocy ustawy, która wymaga dodatkowo zgody wszystkich właścicieli gruntów w promieniu 30 km oraz zachowania odpowiedniego dystansu od obszarów chronionych, a za nielegalną uprawę grozi kara do 12 lat więzienia. Soja genetycznie modyfikowana, choć import pasz jest dozwolony do 2030 roku, nie może być uprawiana na polskich polach. Warto zaznaczyć, że 95% śruty sojowej w polskich paszach pochodzi z nasion GMO. To ilustruje regulacje prawne dotyczące upraw GMO w Polsce i wymóg znakowania produktów powyżej 0,9% GMO.

• 95% śruty sojowej w polskich paszach to soja modyfikowana genetycznie
• Żywność modyfikowana genetycznie musi być oznakowana powyżej 0,9%
• Polskie pola pozostają wolne od GMO

Czy makaron z pszenicy durum jest zdrowszy i czy zawiera więcej glutenu?

Makaron z pszenicy durum zazwyczaj zapewnia dłuższe uczucie sytości ze względu na wyższą zawartość białka w ziarnie. Nowoczesne odmiany pszenicy, w tym durum, mogą zawierać więcej glutenu niż starożytne gatunki, jednakże jego struktura jest bardziej rozciągliwa, co jest korzystne dla produkcji makaronu. Pszenica durum nie jest modyfikowana genetycznie, lecz jest naturalnym tetraploidem, który nie wymaga ingerencji w DNA. Odpowiedź na pytanie czy pszenica durum i zawarty w niej gluten są szkodliwe dla zdrowia, jest podobna jak wyżej – liczy się tolerancja na gluten, a nie sama modyfikacja genetyczna. WHO i EFSA uznają zatwierdzone odmiany GMO za bezpieczne, ale durum i tak nie należy do tej grupy, co potwierdza, że nie jest GMO.

WHO i EFSA uznają zatwierdzone odmiany GMO za bezpieczne, ale durum i tak nie należy do tej grupy.

Jak pszenica durum i soja GMO różnią się w kontekście upraw i obaw konsumentów?

Soja modyfikowana genetycznie dominuje w światowych uprawach, zajmując ponad 90% areału, podczas gdy pszenica durum praktycznie nie występuje jako GMO, z wyjątkiem niszowej odmiany HB4 w Argentynie o niewielkiej skali upraw. To jest dopuszczenie odmiany HB4 w Argentynie jako jedynego wyjątku w uprawie pszenicy GM. Konsumenci często mylą mutagenezę z inżynierią genetyczną, a w Polsce żywność genetycznie modyfikowana musi być oznakowana, gdy przekracza 0,9%. To wszystko składa się na fakty i mity o pszenicy durum, gdzie często panuje nieporozumienie.

FAQ — czy pszenica durum jest modyfikowana genetycznie

Czy pszenica durum jest modyfikowana genetycznie?

Nie, pszenica durum nie jest uprawiana komercyjnie jako GMO na świecie, z wyjątkiem niewielkich obszarów w Argentynie. Większość dostępnych odmian powstaje w drodze tradycyjnej hodowli lub mutagenezy, która nie jest klasyfikowana jako inżynieria genetyczna. Wyjaśnienie różnicy między mutagenezą radiacyjną/chemiczną a modyfikacją genetyczną (GMO) w kontekście odmian durum.

Czy pszenica durum jest wolne od GMO?

Tak, w zdecydowanej większości przypadków pszenica durum jest wolna od modyfikacji genetycznych. Produkty spożywcze na rynku europejskim muszą być oznakowane, jeśli zawierają powyżej 0,9% składników GMO. Polskie prawo dodatkowo ogranicza uprawy GMO, co oznacza, że lokalnie jest ona praktycznie wolna od GMO.

Jaka pszenica nie jest modyfikowana genetycznie?

Prawie wszystkie rodzaje pszenicy dostępne w Polsce i UE nie są modyfikowane genetycznie ze względu na restrykcyjne prawo. Dotyczy to zarówno pszenicy durum, jak i zwykłej pszenicy chlebowej. Pamiętaj o różnicach biologicznych i genetycznych: pszenica durum jako tetraploid (28 chromosomów) vs pszenica zwykła jako heksaploid (42 chromosomy), które nie mają związku z GMO.

Czy pszenica durum jest GMO?

Pszenica durum nie jest uznawana za GMO, ponieważ jej cechy wynikają z naturalnej budowy tetraploidalnej oraz tradycyjnych metod selekcji. Wyjątkiem są jedynie niszowe, eksperymentalne odmiany odporne na suszę stosowane w Ameryce Południowej, takie jak HB4 w Argentynie, co stanowi dopuszczenie odmiany HB4 w Argentynie jako jedynego wyjątku w uprawie pszenicy GM.

Weryfikacja i redakcja

Za weryfikację i redakcję artykułu odpowiadają:

Michał Nowicki

Specjalista do spraw uprawy roślin. Absolwent kierunku Rolnictwo na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu.

Anna Wójcik

Specjalistka do spraw szkoleń rolniczych. Absolwentka kierunku Rolnictwo na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie.