---
title: "Jak ustawić kombajn do rzepaku – ustawienia i błędy"
description: "Rzepak należy do najtrudniejszych roślin do zbioru kombajnem — drobne, lekkie nasiona wypadają z łuszczyn przy każdym uderzeniu, a okno zbioru bywa wyjątkowo krótkie. Zbyt agresywne ustawienia niszczą nasiona, zbyt łagodne zostawiają je w polu, a błąd na hederze żadna regulacja sit nie naprawi. W tym artykule przeprowadzę Cię przez kompletne ustawienie kombajnu do rzepaku"
date: 2026-09-25
author: "Jan Malinowski"
url: "https://lepszeplony.pl/jak-ustawic-kombajn-do-rzepaku/"
categories:
  - "Rzepak"
tags:
  - "R7"
---

**Rzepak należy do najtrudniejszych roślin do zbioru kombajnem — drobne, lekkie nasiona wypadają z łuszczyn przy każdym uderzeniu, a okno zbioru bywa wyjątkowo krótkie.** **Zbyt agresywne ustawienia niszczą nasiona, zbyt łagodne zostawiają je w polu, a błąd na hederze żadna regulacja sit nie naprawi.** **W tym artykule przeprowadzę Cię przez kompletne ustawienie kombajnu do rzepaku — od przygotowania hedera, przez omłot i czyszczenie, po diagnostykę strat w czasie rzeczywistym.**

**Najważniejsze informacje z tego artykułu:**

- Straty rzepaku w 80–90% powstają na etapie cięcia i separacji, dlatego regulację zawsze zaczynaj od hedera.
- Stół do rzepaku z wysunięciem 30–60 cm może obniżyć straty na belce tnącej z 104 kg/ha do 27 kg/ha.
- Bęben lub rotor należy ustawiać na najniższe obroty, przy których łuszczyny są całkowicie opróżnione.
- Wentylator czyszczący reguluj małymi krokami po 50 obr./min, obserwując jednocześnie próbkę w zbiorniku i straty za kombajnem.
- Jeden parametr naraz — zmieniaj go i oceniaj efekt przed kolejną korektą.

 **Na skróty:**  [Pokaż](#)  

 [ Jak ustawić kombajn do rzepaku krok po kroku? ](#Jak_ustawic_kombajn_do_rzepaku_krok_po_kroku) [ Heder i stół do rzepaku ](#Heder_i_stol_do_rzepaku)

 [ Nagarniacz (motowidło) — prędkość i położenie ](#Nagarniacz_motowidlo_-_predkosc_i_polozenie)

 [ Kosy boczne — współczynnik prędkości cięcia ](#Kosy_boczne_-_wspolczynnik_predkosci_ciecia)

 [ Bęben lub rotor — zasada łagodnego omłotu ](#Beben_lub_rotor_-_zasada_lagodnego_omlotu)

 [ Sita i wentylator ](#Sita_i_wentylator)

 [ Jak dopasować ustawienia do wilgotności i stanu łanu? ](#Jak_dopasowac_ustawienia_do_wilgotnosci_i_stanu_lanu)

 [ Jak diagnozować straty w czasie zbioru? ](#Jak_diagnozowac_straty_w_czasie_zbioru)

 [ Prędkość jazdy a straty ](#Predkosc_jazdy_a_straty)

 [ Siekacz i szczelność maszyny ](#Siekacz_i_szczelnosc_maszyny)

 [ Konfiguracja startowa — od czego zacząć? ](#Konfiguracja_startowa_-_od_czego_zaczac)





 [ Podsumowanie ](#Podsumowanie)

 [ FAQ ](#FAQ) 









Jak ustawić kombajn do rzepaku krok po kroku?
---------------------------------------------

Ustawiania kombajnu do zbioru rzepaku nie zaczyna się od tabeli parametrów. **Zaczyna się od diagnozy — trzeba ustalić, gdzie nasiona faktycznie uciekają.** Badania pokazują, że 80–90% strat zbioru rzepaku pochodzi z etapu cięcia i wstępnej separacji, dlatego pierwsze, co warto zrobić, to zatrzymać kombajn, obejść go i sprawdzić osyp na stole, przy rozdzielaczach i przy kosach bocznych — zanim w ogóle sięgniesz po regulacje bębna.

Poniżej opisuję pełną sekwencję regulacji, w kolejności od przodu do tyłu maszyny.

### Heder i stół do rzepaku

**Stół do rzepaku to absolutna podstawa.** Standardowy heder zbożowy nie nadaje się bezpośrednio do rzepaku, bo belka tnąca uderza w rozgałęzione rośliny, zanim łuszczyny znajdą się nad stołem. Wydłużony stół z wysunięciem 30–60 cm przechwytuje łuszczyny przed belką i ogranicza ich osypywanie. W badaniu porównawczym heder z przenośnikiem za belką tnącą osiągał straty z samej belki na poziomie 27 kg/ha, podczas gdy standardowy heder tracił 104 kg/ha — różnica jest ogromna i żadna regulacja sit jej nie wyrówna. Warto też wiedzieć, że zbyt krótki lub źle uszczelniony stół potrafi sam w sobie generować straty większe niż nieoptymalne sita, bo łuszczyny odbijają się od ślimaka podającego i wypadają przed maszyną.

Jeśli planujesz wykonać stół samodzielnie, możesz sprawdzić, [jak zrobić stół do rzepaku](https://lepszeplony.pl/jak-zrobic-stol-do-rzepaku/), zanim przystąpisz do zbioru.

Wysokość cięcia ustaw tak, żeby do kombajnu trafiało możliwie mało zdrewniałych łodyg. W prostym, stojącym łanie to zwykle 25–40 cm, ale nigdy wyżej niż pierwsze dolne rozgałęzienia z łuszczynami. Nadmiar słomy zwiększa obciążenie wytrząsaczy i rotorów, co z kolei wymusza agresywniejsze ustawienia młocarni — i koło się zamyka.

### Nagarniacz (motowidło) — prędkość i położenie

Nagarniacz w rzepaku ma jedno zadanie: delikatnie podawać rośliny na stół. Nie może czesać łanu ani uderzać w łuszczyny. **Zbyt szybkie obroty motowidła powodują masowe pękanie łuszczyn jeszcze przed kosą** — straty powstają więc, zanim roślina w ogóle trafi do maszyny.

Zasady ustawiania nagarniacza:

- **Położenie** – wysoko i maksymalnie cofnięte w stojącym łanie; palce wchodzą tylko lekko w górną część łanu.
- **Prędkość** – zbliżona do prędkości jazdy kombajnu; dla prostego łanu orientacyjnie 16–20 obr./min.
- **Łan wyległy** – obniż nagarniacz i dopasuj prędkość do kierunku wylegania; nie kompensuj złego ustawienia zwiększaniem obrotów.

Badania nad ustawieniem nagarniacza wykazały, że jego prędkość obrotowa miała na straty hedera większy wpływ niż sama wysokość — zbyt agresywne nadrabianie prędkości w stosunku do jazdy zwiększało zarówno straty, jak i zużycie paliwa.

### Kosy boczne — współczynnik prędkości cięcia

Kosy boczne są niezbędne szczególnie w łanach rozgałęzionych i częściowo wyległych. Ich zadaniem jest przecięcie bocznych rozgałęzień bez szarpania i wyrywania łuszczyn. **Strata powodowana przez kosę boczną może stanowić nawet 40% strat całego hedera**, dlatego ich regulacja jest równie ważna jak ustawienie nagarniacza.

Optymalny współczynnik prędkości cięcia do prędkości jazdy wynosi około 1,08–1,10. Przy niższym współczynniku kosa nie docina rozgałęzień, przy wyższym — uderza wielokrotnie i szarpie, co powoduje masowe osypywanie. Jeśli kombajn umożliwia regulację obrotów kos bocznych, koniecznie dostosowuj je po każdej zmianie prędkości jazdy. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o budowie i montażu tego elementu, sprawdź, [jak zrobić kosę boczną do rzepaku](https://lepszeplony.pl/jak-zrobic-kose-boczna-do-rzepaku/).

> **Wskazówka:** Zanim zaczniesz regulować bęben i sita, zatrzymaj kombajn po krótkim przejeździe i sprawdź osyp na stole, przy rozdzielaczach i przy kosach bocznych. Większość strat rzepaku nie pochodzi z młocarni — pochodzi z hedera.

### Bęben lub rotor — zasada łagodnego omłotu

Rzepak wymaga najłagodniejszego omłotu, który jeszcze skutecznie opróżnia łuszczyny. **Ustaw obroty bębna lub rotora na możliwie niskim poziomie, przy którym łuszczyny są całkowicie puste** — to punkt wyjścia dla dalszych regulacji.

[Przeczytaj: Jak zrobić olej z rzepaku krok po kroku w domu](https://lepszeplony.pl/jak-zrobic-olej-z-rzepaku/)

Orientacyjne wartości startowe:

ParametrKombajn konwencjonalny (bęben)Kombajn rotorowyPrędkość omłotu450–650 obr./min500–850 obr./min (zależnie od modelu)Szczelina klepiska – przód25–30 mm25–35 mmSzczelina klepiska – tył15–20 mm15–25 mmTo wartości orientacyjne — każdy producent podaje własne zakresy i nie wolno przenosić tych liczb między modelami. Ta sama liczba obrotów może oznaczać zupełnie inną prędkość obwodową bębna, bo kombinaty różnią się średnicami.

**Przy bardzo suchym rzepaku lepiej zmniejszyć prędkość bębna niż otwierać klepisko** — nadmierna prędkość rozbija i łuszczyny, i nasiona, a drobne frakcje przeciążają potem sita. Jeśli w zbiorniku pojawiają się połówki nasion lub czarny pył, to sygnał zbyt agresywnej młocarni — regulacja sit tego nie naprawi, bo uszkodzenia powstały wcześniej.

Kolejność korekt przy niedomłocie:

1. Najpierw zmniejsz szczelinę klepiska małymi krokami.
2. Dopiero gdy to nie wystarcza, zwiększ obroty o niewielki krok.
3. Sprawdź, czy problem nie wynika z nierównego zasilania lub pulsacyjnego przepływu ze ślimaka podającego.

Niedomłot w rzepaku często nie wynika z za małej prędkości bębna. Częstą przyczyną jest właśnie nierówny przepływ masy z hedera — jeśli materiał trafia do bębna pulsacyjnie, żadna stała prędkość omłotu nie da powtarzalnych wyników.

Przy kombajnach rotorowych pamiętaj, że rotor odpowiada jednocześnie za omłot, transport i separację. Zbyt niskie obroty w mokrym, zielonym materiale mogą zwiększać straty separacyjne, bo masa za wolno przesuwa się przez kosz. W suchych warunkach z kolei priorytetem jest ograniczanie uszkodzeń — dlatego punkt wyjścia w suchym rzepaku to około 500 obr./min, a w trudnym lub wilgotnym materiale — około 600 obr./min (wartości dla wybranych serii kombajnów John Deere; zawsze sprawdź instrukcję swojego modelu).

**Klepisko przed każdym sezonem warto wypoziomować i zweryfikować rzeczywistą szczelinę.** Nierównoległość powoduje lokalny punkt zacisku, który jednocześnie uszkadza nasiona i nie domłaca łuszczyn w innych miejscach — wyświetlacz może pokazywać poprawną szczelinę, a fizycznie jej nie ma.

### Sita i wentylator

Rzepak jest trudny do czyszczenia z dwóch powodów: nasiona są małe i ciężkie, a łuszczyny lekkie i objętościowe. Wentylator musi usuwać plewy i łuszczyny, ale nie może wyrzucać nasion.

Orientacyjne ustawienia startowe dla kombajnu konwencjonalnego:

- **Górne sito** – 8–10 mm.
- **Dolne sito** – 4–5 mm.
- **Wentylator** – 400–450 obr./min jako punkt wyjścia, zwiększany krokami po 50 obr./min.

W kombajnach rotorowych wentylator pracuje przy znacznie wyższych obrotach — 570–800 obr./min i więcej. Nie kopiuj tych wartości między markami ani modelami.

**Reguluj wentylator małymi krokami i po każdej zmianie sprawdź jednocześnie próbkę w zbiorniku i straty za kombajnem.** Zbyt słaby nawiew tworzy na górnym sicie zwartą matę z plew i łuszczyn — nasiona przesuwają się po tej warstwie i wypadają z tyłu. Zbyt silny nawiew najpierw przedmuchuje lekkie łuszczyny, które unoszą ze sobą drobne nasiona na tylne sito.

Duża ilość rzepaku w obiegu powrotnym to sygnał, że dolne sito jest za wąskie lub wentylator nie tworzy właściwego przepływu. Nie zamykaj dolnego sita, żeby poprawić czystość — to tylko powiększa powroty i naraża nasiona na ponowne uszkodzenia w bębnie.

> **Wskazówka:** Próbę strat rób dopiero po tym, jak kombajn osiągnie stały przepływ masy — nie na początku przejazdu. W rzepaku chwilowe przepełnienie sit po wjechaniu w gęstszy fragment łanu potrafi mocno zaburzać ocenę ustawień.

### Jak dopasować ustawienia do wilgotności i stanu łanu?

Rzepak zmienia właściwości omłotowe szybciej niż zboża, a ustawienia z południa mogą być zupełnie nieodpowiednie wieczorem. Wzrost wilgotności łuszczyn i słomy może wymagać korekty prędkości jazdy, bębna i nawiewu w ciągu jednej godziny.

[Przeczytaj: Jak ustawić siewnik Amazone D7 do rzepaku – krok po kroku](https://lepszeplony.pl/jak-ustawic-siewnik-amazone-d7-do-rzepaku/)

Tabela zależności ustawień od warunków:

WarunkiPriorytet regulacjiSuchy, kruchy rzepakObniż obroty bębna, otwórz klepisko, ogranicz prędkość jazdyWilgotny rzepak (nasiona >10–11%)Zmniejsz prędkość jazdy, sprawdź przepływ masy przed korektą omłotuZielone, wilgotne łodygiOtwórz klepisko w rotorze, sprawdź łopaty transportoweNierówne dojrzewanieUstaw pod suche partie, akceptując drobny niedomłot zielonych łuszczynWieczór, rosnąca wilgotnośćZmniejsz prędkość jazdy i sprawdź nawiew; korekta bębna w ostatniej kolejnościPrzy wilgotności nasion powyżej 10–11% agresywne ustawienia omłotu szybko zwiększają uszkodzenia — mokre łuszczyny trudniej oddają nasiona, ale problem leży w zbyt dużym przepływie masy, a nie w za małej sile bębna. Wolniejsza jazda daje masie więcej czasu w strefie omłotu i separacji bez zwiększania uszkodzeń.

Nierównomierne dojrzewanie łanu to najtrudniejszy scenariusz. Ustawienie pod suche partie zmniejsza uszkodzenia, ale zwiększa niedomłot zielonych łuszczyn. Ustawienie pod zielone powoduje nadmierne rozdrabnianie suchej masy. W takich warunkach zwykle lepiej przyjąć kompromis i pogodzić się z drobnym niedomłotem niż uszkadzać większość plonu.

Z własnej praktyki doradczej pamiętam sezon, kiedy operator przyszedł do mnie z problemem coraz gorszej czystości ziarna w ciągu dnia — zbiornik był brudny rano, a wieczorem dużo lepszy. Okazało się, że wjazd w pole od wschodniej strony dawał mu na początku przejazdu mocno zaroszone rośliny, które szybko przeciążały sita. Rozwiązanie było proste: wolniejsza jazda przez pierwsze 20–30 metrów po wjeździe i korekta wentylatora o 50 obr./min w górę.

### Jak diagnozować straty w czasie zbioru?

Czujnik strat na tylnym pokrywie maszyny jest pomocny, ale wymaga kalibracji osobno dla rzepaku. Drobne nasiona rzepaku mają inną energię uderzenia niż pszenica, a fabryczne wskazania mogą zaniżać realne straty — szczególnie że czujnik nie rejestruje strat hedera, a to tam ucieka statystycznie najwięcej.

Sposób na rzetelną ocenę strat:

1. Zatrzymaj kombajn i odczekaj kilka sekund, aż materiał z całej strefy omłotu i czyszczenia opuści maszynę.
2. Zbierz próbkę z wytrząsaczy lub pod rotorem oraz z podsiewacza i sit.
3. Sprawdź osyp przed belką tnącą, przy kosach bocznych i na stole.
4. Oceń jakość nasion w zbiorniku — połówki i pył wskazują na zbyt agresywny omłot.
5. Sprawdź materiał powrotny — dużo całych nasion oznacza problem z sitami lub wentylatorem, a nie z omłotem.

**Diagnoza musi rozdzielić straty na cztery strefy: heder, wytrząsacze lub rotor, sita i czyszczenie.** Dopiero wtedy wiesz, który parametr zmieniać. Zmieniaj zawsze jeden parametr naraz i oceniaj efekt przed kolejną korektą — to żelazna zasada, bo równoczesna zmiana kilku nastawień uniemożliwia ustalenie przyczyny poprawy lub pogorszenia.

Tabela diagnostyczna — objawy i regulacje:

ObjawPrzyczynaRegulacjaNiedomłócone łuszczyny w zbiornikuZa łagodny omłot lub nierówny przepływZmniejsz szczelinę klepiska; sprawdź ślimak podającyDużo połówek i pękniętych nasionZa agresywna młocarniaZmniejsz obroty bębna, otwórz klepiskoCzysty zbiornik, straty za kombajnemProblem separacji lub hederaSprawdź wytrząsacze, rotor, stół i kosy boczneBrudny zbiornik, małe stratyNiedostateczne czyszczenieZwiększ wentylator krokami po 50 obr./minDużo nasion w powrocieZa wąskie dolne sito lub zły nawiewSprawdź sito i wentylator; nie zwiększaj omłotuNasiona w słomie przy dobrym omłocieProblem separacjiSprawdź klawisze, łopaty rotora, obciążenie wytrząsaczy### Prędkość jazdy a straty

Badanie z Moghan Agricultural Research Centre analizowało straty na listwie tnącej przy prędkościach 1,5; 2,5 i 3,5 km/h — wyniki były jednoznaczne: wyższe prędkości jazdy wyraźnie zwiększały straty, szczególnie na przodzie kombajnu. **Prędkość jazdy kombajnu zwiększaj tylko do momentu, w którym straty pozostają stabilne**, a nie do granicy mocy silnika czy optymalnej wydajności dziennej.

Badanie New Holland CR9080 na zbiorze rzepaku wykazało, że prędkość jazdy miała drugi co do wielkości wpływ na straty sitowe (współczynnik β = 0,205), a prędkość rotora pierwszorzędny (β = –0,299). Oznacza to, że zwiększenie prędkości jazdy bez korekty rotora szybko przeciąża układ czyszczący.

Jeśli przy wzroście prędkości jazdy rosną straty, najpierw sprawdź, czy heder podaje materiał równomiernie i czy sita nie są przeciążone. Ograniczenie prędkości o 5–10% bywa skuteczniejsze niż agresywniejsze ustawienia omłotu.

> **Wskazówka:** Przy zbiorze wieczorem sprawdzaj ustawienia co godzinę. Wzrost wilgotności łuszczyn i słomy wraz z opadającą temperaturą może wymagać korekty prędkości jazdy i nawiewu — rzepak reaguje na te zmiany szybciej niż zboża.

### Siekacz i szczelność maszyny

Słoma rzepakowa cięta agresywnie daje dużo drobnej frakcji, która trafia na sita i obciąża wentylator. **Przeciwnoże siekacza powinny być wycofane**, a rozdrabnianie ograniczone do niezbędnego minimum.

[Przeczytaj: Jak zrobić stół do rzepaku? Instrukcja, materiały i wymiary](https://lepszeplony.pl/jak-zrobic-stol-do-rzepaku/)

Koniecznie sprawdź też szczelność całej maszyny — stołu, przenośnika pochyłego, podsiewacza i obudowy sit. Przy nasionach rzepaku nawet mała nieszczelność czy przetarcie blaszane generują straty, bo nasiona są drobne i łatwo przechodzą przez każdą szparę.

Warto też wiedzieć, co dokładnie wnosi stół do rzepaku do efektywności zbioru — [co daje stół do rzepaku](https://lepszeplony.pl/co-daje-stol-do-rzepaku/) wyjaśnia to szczegółowo, jeśli zastanawiasz się, czy inwestycja jest opłacalna.

### Konfiguracja startowa — od czego zacząć?

Zanim wjedziesz w łan, ustaw kombajn w punkcie wyjścia. Poniżej zebrałem orientacyjne parametry startowe dla kombajnu konwencjonalnego (bębnowego):

Parametry startowe dla rzepaku:

- **Stół do rzepaku** – zamontowany, z wysunięciem 30–60 cm, sprawdzony pod kątem szczelności.
- **Kosy boczne** – zamontowane i wyregulowane do prędkości jazdy.
- **Nagarniacz** – wysoko i cofnięty, obroty 16–20 obr./min dla prostego łanu.
- **Wysokość cięcia** – 25–40 cm, nie wyżej niż dolne rozgałęzienia z łuszczynami.
- **Obroty bębna** – 450–550 obr./min jako punkt wyjścia.
- **Szczelina klepiska** – 25–30 mm z przodu, 15–20 mm z tyłu.
- **Górne sito** – 8–10 mm.
- **Dolne sito** – 4–5 mm.
- **Wentylator** – 400–450 obr./min, zwiększany krokami po 50 obr./min do uzyskania czystej próbki bez strat za kombajnem.
- **Prędkość jazdy** – około 2,5 km/h jako punkt startowy, korekta w górę lub w dół zależnie od strat.

Pamiętaj, że to punkt wyjścia, a nie gotowe ustawienie. Pierwszeństwo zawsze ma instrukcja producenta Twojego kombajnu. Dobrze dobrane ustawienia mogą ograniczyć straty do poniżej 1% plonu — źle dobrane, szczególnie na hederze, potrafią przekroczyć 5% tylko na belce tnącej, co potwierdzają badania porównawcze różnych typów hederów.

Sam widziałem, jak zmiana kolejności regulacji — od hedera do sit, a nie odwrotnie — redukowała straty o połowę bez żadnej zmiany parametrów omłotu. Operator przez tydzień przykręcał klepisko i przestawiał sita, bo czujnik strat wskazywał za dużo. Problem leżał w nagarniaczu: obroty były o 30% za wysokie jak na prędkość jazdy i łuszczyny pękały przed kosą. Dwie minuty regulacji nagarniacza dały lepszy efekt niż cały tydzień korekcji sit.

Szczegółowe ustawienia dla konkretnego modelu możesz też sprawdzić w artykule o tym, [jak ustawić kombajn Bizon do rzepaku](https://lepszeplony.pl/jak-ustawic-kombajn-bizon-do-rzepaku/), jeśli pracujesz na tej maszynie.

Podsumowanie
------------

Ustawienie kombajnu do rzepaku to proces diagnostyczny, a nie jednorazowe wpisanie parametrów z tabeli. Zacznij od hedera — stołu, nagarniacza i kos bocznych — bo tam powstaje statystycznie największa część strat. Bęben lub rotor ustaw na najłagodniejszym skutecznym poziomie, klepisko otwórz szerzej niż przy zbożach, a wentylator kalibruj małymi krokami, obserwując jednocześnie próbkę i straty za kombajnem. **Zmieniaj jeden parametr naraz, diagnozuj efekt i dostosowuj ustawienia do aktualnych warunków wilgotnościowych** — rzepak zmienia się w ciągu dnia szybciej niż jakiekolwiek zboże, a brak reakcji na te zmiany kosztuje kilka procent plonu.

![Ustawienie kombajnu do rzepaku](https://lepszeplony.pl/wp-content/uploads/2026/09/bodyimg-37.jpg)

FAQ
---

### Q: Czy straty na hederze można oszacować bez zatrzymywania kombajnu?

A: Możesz to zrobić pośrednio, obserwując osyp na ziemi tuż przed i za hederem podczas jazdy. Dokładna ocena wymaga jednak zatrzymania maszyny i zebrania próbki z wyznaczonej powierzchni pod stołem i kosami bocznymi.

### Q: Czy czujnik strat jest wystarczającą kontrolą podczas zbioru rzepaku?

A: Nie w pełni. Czujnik wymaga kalibracji pod rzepak i nie rejestruje strat hedera, które często są największe. Należy go traktować jako sygnał ostrzegawczy, a nie jedyne narzędzie oceny.

### Q: Jak często trzeba korygować ustawienia podczas jednego dnia zbioru?

A: Przy zmiennych warunkach nawet co godzinę, szczególnie wieczorem. Wzrost wilgotności powietrza zmienia właściwości omłotowe łuszczyn i słomy, co wymaga korekty prędkości jazdy, nawiewu, a czasem i bębna.

### Q: Czy zbiór rzepaku jednoetapowy jest zawsze lepszy od dwuetapowego?

A: Badania polskie wykazały, że przy zbiorze jednoetapowym straty były o około 5% niższe niż przy dwuetapowym. Jednak przy bardzo nierównym dojrzewaniu łanu pokos może zmniejszyć straty z osypywania na polu.

### Q: Jaka wilgotność nasion rzepaku jest optymalna do zbioru kombajnem?

A: Optimum to zazwyczaj 8–10%. Przy wyższej wilgotności łuszczyny trudniej się omłacają, a przy zbyt niskiej — poniżej 7% — nasiona są kruche i łatwo ulegają uszkodzeniom mechanicznym w bębnie.